Edirnekapı Şehitliği

Edirnekapı Şehitliği,1453 yılında İstanbul’u fethetmek amacıyla Bizans surları önünde savaşırken şehit düşen Müslüman askerlerin Edirnekapı, Topkapı, Maltepe ve Topçular arasında kalan geniş bir araziye gömülmeleriyle oluşmuştur, Osmanlı devrinde Sır Tekke adıyla anılan bu ilk şehitliğin yeri bugün için kesin olarak bilinememektedir. Osmanlı devrinde, bayram sabahları camilerden çıkan cemaatler, Sır Tekke’ de toplanır ve şehitlerin ruhlarına dualar ederlerdi. E-5 Karayolu’nu Haliç Köprüsü’ne birleştiren tünelin yapımı sırasında tünelin üstüne düşen kısımdaki şehitlerin kabirleri buradan alınarak başka yerlere nakledilmişlerdir. Sır Tekke denilen yer de bu tünelin üst kısmına rastladığından, buranın orijinal görünümü değişikliğe uğramıştır.

Mezarlığın eski kabirlerden oluşan bölümü “Mısır Tarlası” adını taşıyan kısımdır. Bu bölüm tamamen eski mezarlardan oluşmaktadır ve zamanın tahribatına uğramıştır. Bu alanda yeni mezar bulunmamaktadır. Şahideler 19. yüzyıl ve önceki yüzyıllara aittir.

Mezarlığın Necatibey Mezarlığı adı verilen bölümü de eski mezarları barındırmaktadır. Rami Caddesi’ni çevreyoluna bağlayan bağlantı yolu bu bölümün ortalarından geçirilmiş ve mezarlığın bütünlüğü tahribata uğramıştır. Bu bölümde pek çok tarihi şahsiyetin mezarı bulunmaktadır.

Osmanlı devri boyunca Edirnekapı Şehitliği’ne ait bazı parsellere şehitlerin dışında da defin yapıldığını görülür. Böylelikle şehitliğin çevresinde geniş bir mezarlık alanı oluşmuştur. Şehitler için kabir düzenlemesi yapılırken, buradan çıkan eski Osmanlı mezar taşları toplanarak iki ayrı hazirede sergilenmesi düşünülmüştür. Önemli tarihi değer taşıyan mezar taşlarını içeren bu hazireler ayrıca incelemeye değer özelliktedirler.

Edirnekapı Şehitliği, Balkan Savaşı ile I. Dünya Savaşı ve özellikle Çanakkale Savaşları’nda yaralanarak tedavi olmak için İstanbul hastahanelerine getirilen ve burada şehitlik mertebesine erişen Müslüman askerlerin çoğunlukta bulunduğu bir mezarlıktır. Edirnekapı ve Sakızağacı adıyla iki bölümden oluşan şehitlikte; Osmanlı-Rus Harbi, Balkan Harbi şehitleri, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri şehitleri, Polis Teşkilatı’nın şehitleri, T.H.Y. sivil şehitleri, İtfaiye Teşkilatı’nın şehitleri, Eski Tulumbacılar ve Harp Malul ve Gazileri’ne ait ayrı parseller halinde şehitlikler oluşturulmuştur. Harita Genel Müdürlüğü’nün, Ankara’da 1971 yılında bastırdığı Şehitliklerimiz adlı kitapta İstanbul’a getirilen Balkan Harbi ve Çanakkale Savaşı gazilerinden hastahanelerde ölüp Edirnekapı Şehitliğine defnedilenlerin sayısının 13 bin civarında olduğunu bildirmektedir. Ayrıca İstanbul’un İngilizler tarafından işgali sırasındaki olaylarda şehit olan üç askerin de kabirleri burada idi. 5. Edirnekapı Şehitliği Osmanlı devrinde de Cumhuriyet devrinde de askeriye’ye bağlı bir kuruluş olarak yaşamıştır. Günümüzde ise, şehitlikle 1926 yılında kurulan Türkiye Şehitlikleri İmar Vakfı ilgilenmektedir.

Rami Caddesi’nin açılmasından sonra bu cadde ile bugün Edirnekapı minibüs durağı olan eski yolun arasında kalan ve mermer atölyesinin bulunduğu bölüm: Bruno Taut Edirnekapı Şehitliğinde gömülü olan tek gayrimüslimdir. Taut bir Yahudidir.

İstanbul’daki Edirnekapı Şehitliği’ne defnedilenler.

Mısır Tarlası
Buhurizade Mustafa Itri Efendi Bu mezar Osmanlı musikisinin en büyük isimlerinden Itri’ye atfedilmiştir. Esasen Buhuri Şeyh Yakub Efendi’ye (ö.1510) aittir
Kami Ahmed Çelebi 16. yüzyılda yaşamış şair, alim ve kadı
Hüdai Mustafa Efendi 16. yüzyıl şair ve musikişinası
Seyyid Haşim Efendi (17. yüzyıl). Melami piri
Enfi Hasan Ağa Besteci
Süleyman Ağa Sermimar
Bakkal Arif Efendi Hattat
Köpekçi Hasan Baba 19. yüzyılda yaşamış velilerdendir
Abdurrahman Sami Niyazi Uşşaki Uşşaki şeyhi ve şair
Necatibey Mezarlığı
İbn-i Kemal (1469-1534), Osmanlı şeyhülislam ve tarihçi
Baki (1526-1600), divan edebiyatı şairi
Paşmakçızade Ali Efendi (1639-1712), Osmanlı şeyhülislam
Dürrizade Mustafa Efendi (-1775), Osmanlı şeyhülislam
Dürrizade Mehmed Arif Efendi (1740-1800), Osmanlı şeyhülislam
İsmail Zühdi, hattat
Kuyucaklızade Mehmed Atıf Efendi
Hafız Sami Efendi Gazel okuma tarzının efsane ismidir
Hafız Kemal Gürses Süleymaniye Camii baş müezzini ve ünlü gazelhan
Kani Karaca (1930-2004), Türk hâfız ve mevlithan

Şehitlik kısmı
A
Ahmed Tevfik Paşa (1843-1936), Osmanlı sadrazam
Ahmed Naim Baban
Abdülaziz Mecdi Tolun (1865-1941), siyasetçi, mutasavvıf ve şair
Ahmed Şefik Okday (1909-2002),  iş adamı ve yazar
Ali Erköse, Keman sanatçısı ve bestekâr
Abdulbaki Fevzi Uluboy, Şair ve yazar
B
Baha Boduroğlu (1947-2023), Türk pop müziği sanatçısı ve bestecisi
Bruno Taut (1880-1938), Yahudi asıllı alman mimar
Burhan Çaçan (1960-2023), Türk şarkıcı
C
Cüneyt Orhon, Kemençe sanatçısı
Cevher Ağa, Abdülhamid’in başmusahibi
Celalettin Ökten (1882-1961), Türkiye’deki imam hatip okullarının kurucusu
Cengiz Topel (1934-1964), Türk pilot yüzbaşı
Ç
Çerkes Hasan (1850-1876), Çerkes kökenli Osmanlı subayı
D
Doğan Nadi (1913-1969), Türk gazeteci
E
Esat Oktay Yıldıran (1949-1988), asker
Engin Arık (1948-2007), akademsiyen
F
Fevzi Mengüç, 8. Genelkurmay Başkanı
G
Gerçek Davud Ağa, İtfaiye teşkilatının kurucusu
H
Hasan Basri Çantay (1887-1964), Türk siyasetçi, eğitmen ve gazeteci
Hamamizade İhsan Bey (İhsan Hamami), Şair
Hamdullah Emin Paşa (1851-1939), Osmanlı siyasetçi
Hakkı Baştunç, Neyzen, bestekâr ve eczacı
Hasan Tahsin Parsadan, Bestekâr
I – İ
İbrahim Münir Mostar (1915-1963), Türk bürokrat
İsmail Hakkı Uzunçarşılı (1888-1977), Türk siyasetçi, akademisyen ve eğitmen
K
Kazım Uz bestekâr
Kazım İsmail Gürkan (1905-1972), Türk hekim ve yazar
L
Leyla Saz (1850-1936), Türk besteci, yazar ve şair
M
Mehmed İzzet Efendi Hattat
Mehmed Cemaleddin Efendi (1890-1946), Osmanlı şehzade
Musa Kazım Göksu (1897-1930), Türk din ve siyaset adamı
Mehmet Âkif Ersoy (1873-1936) Arnavut asıllı Türk veteriner, yazar, şair (İstiklâl Marşı)
Muallim Cevdet (1883-1935), Türk eğitmen ve yazar
Muhip Arcıman (1916-1998), Türk oyuncu ve seslendirme sanatçısı
Mim Kemal Öke (1884-1955), Türk hekim
Münci Kapani (1921-1993), Türk akademiysen ve öğretim görevlisi
N
Nadir Nadi (1908-1991), Türk gazeteci ve yazar
Nihat Sami Banarlı (1907-1974), Türk yazar, şair ve eğitmen
Nezih Neyzi (1923-99), Türk araştırmacı ve yazar
Naim Süleymanoğlu (1967-2017), Türk Milli Halterci
Necmettin Hacıeminoğlu (1932-1996), Türk dilbilimci, yazar ve fikir adamı
O
Oğuz Atay (1934-1977), Türk yazar ve akademisyen
Osman Alyanak (1911-1991), Türk oyuncu ve seslendirme sanatçısı
Ö
Ömer Döngeloğlu (1968-2020), Türk ilahiyatçı, yazar ve program yapımcısı
Ömer Rıza Doğrul (1893-1952), Türk siyasetçi
Ömer Bedrettin Uşaklı (1904-1946), Türk şair ve siyasetçi
Ömer Lütfü Barkan, Tarihçi
P
Peyami Safa (1899-1961), Türk yazar ve gazeteci
R
Recep Peker (1889-1950), Türk devlet adamı
Rıfat Mataracı (1889-1949), Türk Jandarma Genel Komutanı
Dr. Rahmi Duman, Şair.
Ragıp Bey (1869-1928), Türk bürokrat
S
Samih Fethi Bey (1885-1939), Türk yazar ve siyasetçi
Sünbülzade Vehbî (1718-1809), Osmanlı şair
Suat Hayri Ürgüplü (1903-1981), Türk devlet adamı
Selim Rauf Sarper (1899-1968), Türk siyasetçi
Sulhi Dönmezer (1918-2004), Türk akademisyen ve hukukçu
Süleyman Nazif (1870-1927), Türk şair, yazar ve bürokrat
Şükrü Şenozan (1876-1954), Türk siyasetçi
U
Ulvi Erguner, Neyzen ve bestekâr
V
Vedat Tek (1873-1942), Türk mimar
Vala Nurettin (1901-1967), Türk gazeteci ve yazar
Y
Yunus Nadi Abalıoğlu (1879-1945), Türk gazeteci ve siyasetçi
Yusuf Akçura (1876-1935), Türk yazar ve siyasetçi