Udi Hrant Kenkülyan

Udi Hrant Kenkülyan , diğer adıyla Udi Hrant Kenkulian (d.1901, Adapazarı,Sakarya – ö. 29.Ağustos,1978,İstanbul)

Sıklıkla Udi Hrant  (kelimenin tam anlamıyla ” ud çalan Hrant”) veya Hrant Emre (“ruhun Hrant’ı”) olarak anılır

1901 yılında Adapazarı’nda doğan Udi Hrant’ın babası dülger Garabed Efendi’dir. Adapazarı’nda doğan ve doğumundan dört gün sonra kör ilan edilen Hrant, çocukken bir Ermeni Apostolik Kilisesi’nin korosunda şarkı söyledi . Ailesi, Ermeni soykırımından kaçmak için 1915’te Konya’ya kaçtı  Hrant orada ilk önce Garabed adlı bir öğretmenden ud öğrendi. 1918’de aile batıya, önce Adapazarı’na , sonra da İstanbul’a döndü ve Hrant, müzik çalışmalarına Kemani Agopos Ayvazyan, Dikran Katsakhian ve Udi Krikor Berberian (hepsi Ermeniydi) gibi dönemin önde gelen öğretmenlerinden bazılarının gözetiminde devam etti. Bu arada bir yerde Fransızca da öğrendi ve aslında 16 yaşında Paris merkezli bir körler okuluna kabul edildi, ancak tifo hastalığına yakalandı ve seyahat edemedi.

Görme yeteneğini geri kazandırmak için yapılan birkaç girişim ( Viyana’daki doktorlar dahil ) başarısız oldu ve bu da topluluklarda çalmasını engelledi. Kafelerde çalarak, müzik dersleri vererek ve enstrüman satarak mütevazı bir geçim sağladı. İlk kaydını ne zaman yaptığı konusunda bazı sorular var; 19 yaşında bir kayıt yaptığını iddia etti, ancak bilinen en eski kayıtları elektronik bir mikrofon kullandıkları için 1927’den daha erken görünmüyor

1928’de öğrencilerinden birinin kız kardeşi olan Ağavini’ye aşık oldu, ancak kızın ailesi onun bir müzisyenle evlenmesine izin vermedi; 1937’de tesadüfen tekrar karşılaştılar ve on yıl sonra evlendiler. Bu arada, yokluğunda duyduğu aşkı anlatan çok sayıda şarkı yazmıştı.

Yavaş yavaş, ama istikrarlı bir şekilde, bir müzisyen olarak daha fazla ün kazandı. Bazı Türkçe kayıtları 1930’ların başlarında, önce RCA Victor’da , daha sonra Balkan (New York), Perfectaphone ve Yildiz (muhtemelen Hagopian’a göre, tek bir şirket, adresi bilinmiyor) ve İstanbul (Los Angeles) gibi etiketler altında uluslararası olarak yayınlandı. Besteci Şeirf İçli, onu bir süre grubunda çaldığı Kanuni İsmail Şençalar ile tanıştırdı ve bu da Ankara Radyosu’nda sahne alma fırsatlarına yol açtı . 1950’de zengin bir Yunan Amerikalı, görme yeteneğini geri kazandırmak için başka bir başarısız girişimde bulunmak üzere onu Amerika’ya getirdi. Ancak yolculuk, New York City , Boston , Detroit , Los Angeles ve Fresno, California’da hem Türk klasik müziğini hem de kendi bestelerini çaldığı bir dizi konsere yol açtı. Bu tur görünüşe göre memleketindeki prestijini artırdı: önce solist olarak, daha sonra da kurduğu bir koroyla İstanbul Radyosu’nda sık sık sahne almaya başladı . Ayrıca Smyrnaphon ve Oriental Moods için ABD kayıt oturumlarında da kaydedildi. Hagopian’a göre ilki, “aşağı düzey müzisyenlerle eşleştirilmesi” nedeniyle gölgelendi. İkincisi, bir oda müziği ortamında bir keman ve piyano ile bir udun ilk kez dahil edildiğine inanılan lüks bir setti ve şarkılara İngilizce başlıklar verilen ayrıntılı bir şekilde paketlenmiş bir sette yayınlandı . Kayıt, hem Hrant’ın orijinallerini hem de Kanuni Artaki, Bimen Şen ve diğerlerinin klasik şarkılarını içeriyordu. ABD’ye yaptığı seyahatler sırasında, Richard Hagopian ve Harry Minassian gibi genç Ermeni-Amerikalı ud sanatçılarıyla ustalık sınıfları düzenledi .

Balkan için yaptığı kayıtlar, klarnette Şükrü Tunar, kanunda Ahmet Yatman ve darbukada Ali Kocadinç ve ismi açıklanmayan bir keman sanatçısı (muhtemelen Kemani Haydar Tatlıyay) ile birlikte, Türkiye’de Türk ve Ermeni müzisyenlerin bir karışımıyla kaydedilmiş olmalarına rağmen, Ermenice sözler içermeleri nedeniyle dikkat çekicidir ; aynı kadroyla Türkçe sözler içeren başka kayıtlar da yaptı. Yine görünüşe göre aynı kadro (“Oudi Hrant and Friends” olarak anılır) şarkıcı Boghos Kirechjian’a (Hrant’ın kayınbiraderi, namıdiğer “Oudi Bogos”) birkaç kayıtta destek verdi. Ermenice yazdığı orijinal şarkıları arasında “Parov Yegar Siroon Yar”, “Siroon Aghchig Siroon Yar”, “Anoosh Yaren Heratsa”, “Ghurgeet [Khrjit]”, “Srdis Vra Kar Me Ga” ve “Hoknadz Durtmadz” yer alır ve bunların sonuncusu hariç hepsi öğrencisi Richard Hagopian tarafından kaydedilmiştir.

1963’te tekrar uluslararası turneye çıktı, Paris , Beyrut , Yunanistan , Amerika Birleşik Devletleri ve o zamanlar Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin başkenti olan Erivan’da çaldı . Bu süre zarfında ABD’de tekrar kayıt yaptı, ancak Hagopian’a göre kayıtlar “aşağı… [K]üçük plak şirketleri ve ‘ göbek dansı çılgınlığından’ yararlanmak isteyen plak yapımcıları için.” Boston, Massachusetts’teki Canary Records, 2016’da bu parçaların bir derlemesini yayınladı.

1969 yılında Udi Hrant, layık gördüğü beş genç Ermeni asıllı Amerikalı ud sanatçısına “Udi” unvanını ve ud ustası unvanını verdi. Bunlardan bazıları kendi öğrencileriydi (alfabetik sırayla): John Berberian, Chick Ganimian, Richard Hagopian, George Mgrdichian ve Harry Minassian.

Son performansı, 1978 yılının Nisan ayında İstanbul’da, Surp Purgich Ermeni Hastanesi yararına düzenlenen bir gösteriydi; o sırada, Ağustos ayında onu öldürecek olan kansere yakalanmıştı.

Birçok bestesi Columbia şirketi tarafından, kendi sesinden plağa alındı.Bogos Kirecciyan Udi Hrant’ın kayınbiraderidir. Kabri, Şili Ermeni mezarlığındadır