Takiyettin Mengüşoğlu

Takiyettin Mengüşoğlu  (d. 01.Ocak. 1905, Hekimhan, Malatya – Ö. 01.Ocak.1984, İstanbul).

1905 yılında Malatya’nın Hekimhan İlçesinin Ağılbaşı Köyünde (Engüzek) doğdu.Babası Zazolar kabilesinden Yusufhan, annesi Şeyholar kabilesinden Hatun’dur.

Takiyettin’in babası Yusufhan, Sivas’ta medrese eğitimi görmüştür. Dedesi Zazo Yusuf’un da medrese eğitimi gördüğü söylenir. Babası ve dedesinin ekonomik koşulları yöredeki diğer insanların koşullarına göre oldukça iyidir. Bu nedenle yörede söz sahibi oldukları da bilinen bir gerçek…
Yusufhan’ın eğitime düşkünlüğünden olacak ki kendisi çocuklarına özel eğitim vermiş ve bununla da yetinmemiştir. Mengüşoğlu’nun babası, özel öğretmenler tutarak eğitimini pekiştirmiştir. Bu öğretmenler aylarca kendi evinde kalmıştır. Takiyettin, daha okula gitmeden Kuran, Arapça, Farsça, Fransızca, Coğrafya ve Tarih dersleri almıştır. Bu bilgi birikimi ile Hekimhan Kaymakamlığının açmış olduğu sınava katılarak, başarısı sonucu Malatya’da ortaokulu okumaya hak kazandı. Ortaokul öğrenimi süresince sürekli birinci sırada yer alan Takiyettin, yaya olarak dört günde gidilen Sivas’ta yatılı olarak lise öğrenimini tamamlamıştır. 1928 yılında liseyi bitirdiğinde, Malatya’da kendisinden önce liseyi bitiren beş kişi bulunmaktadır.

Lise tahsilini yaparken ögretmeni Eflatun Cem Güney ile birlikte, ‘Yeni Nesil’ adlı bir dergi çıkarırlar. Takiyettin, bu derginin yazı kurulu başkanı seçilir. Dergide, ‘felsefe nedir’, vicdan nedir’ gibi felsefi nitelikteki yazıları yayımlanmıştır. Lisede okurken, kedisini felsefeci olarak yetiştirmeye karar verir.

1928’de Sivas Lisesi’ni bitirdikten sonra Avrupa’da eğitim almak için açılan sınavı kazanıp Almanya’ya gitti. Göttingen ve Berlin üniversitelerinde çeşitli hocalardan fizik, kimya, felsefe, mantık, fizyoloji, psikoloji, tarih gibi birçok alanda ders aldı. Aynı zamanda Latince ve Grekçe öğrendi. Döndüğünde İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü’nde asistan olarak göreve başladı (1937). Aynı üniversitede doçent (1942) ve profesörlüğe (1959) yükselerek Sistematik Felsefe Kürsüsü’nün başına geçti. Bir dönem Tübingen Üniversitesi’nde misafir profesör olarak ders veren Mengüşoğlu, 1978 yılında emekli oldu.

Profesör Mengüşoğlu’nun makaleleri Yeni Nesil, Felsefe Arkivi (1952-57), Anadolu Araştırmaları (1965) dergileri ile İstanbul Üniversitesi Bülteni’nde yayımlandı. Kendisi gibi felsefeci olan eşi Tomris Mengüşoğlu ile evliliğinden iki çocuğu vardır.

İlk soyadı olan Temüralp’i 1937’de mahkeme kararıyla değiştirdi.  Takiyettin Mengüşoğlu’nun kabri, İstanbul’da bulunan İçerenköy Mezarlığı’ndadır. Doğum ve ölüm ay ve günleri bilinemediği için 01.ocak olarak kayda alınmıştır

ESERLERİ:

Über die Grenzen der Erkennbarkeit bei Husserl und Scheler (Husserl ve Scheler’de Bilinebilirliğin Sınırları Üstüne, 1937),
Kant ve Scheler’de İnsan Problemi (1949),
Felsefeye Giriş (1958),
Değişmez Değerler Değişen Davranışlar (1965),
Felsefî Antropoloji (1971),
Fenemonoloji ve Nicolai (1976),
İnsan ve Hayvan, Dünya ve Çevre (İnsan ve Hayvanın Varlık Yapısında Ortaya Çıkan Zıt Fenomenler, 1979).

ÇEVİRİ:

Almanya’da Yeni Ontoloji Cereyanı (Nicolai Hartmann’den, 1946),
İnsan, Kâinattaki Yeri (Max Scheler’den, 1947),
Felsefenin Temel Disiplinleri (Heinz Heimsoeth’ten, 1952),
Immanuel Kant’ın Felsefesi (Heinz Heimsoeth’ten, 1967),
Mantık (Bruno van Freytag Löringhoff’tan, 1973).