Sırrı Süreyya Önder

Sırrı Süreyya Önder (d.07 Temmuz 1962, Adıyaman – ö.03.Mayıs.2025,İstanbul)

Yönetmenlik, senaristlik, oyunculuk, müzik yapımcılığı ve ulusal basında köşe yazarlığı yaptı. Emek, Demokrasi ve Özgürlük Bloku (BDP’nin desteklediği bağımsızlar) saflarında katıldığı 2011 genel seçimlerinde, İstanbul 2. bölgeden milletvekili seçildi. 2014 yerel seçimlerinde HDP’nin İstanbul Büyükşehir Belediyesi başkan adayı oldu, ancak kazanamadı. HDP saflarında katıldığı Haziran 2015 genel seçimlerinde ve Kasım 2015 genel seçimlerinde ise Ankara 1. bölgeden milletvekili seçildi. TBMM 24. Dönem İstanbul, 25. Dönem ve 26. Dönem Ankara milletvekili olarak görev yaptı. 2023 Türkiye genel seçimlerinde DEM Parti’den 28. dönem İstanbul milletvekili seçildi.

Sırrı Süreyya Önder, 1962 yılında Adıyaman ilinin merkez ilçesinde, Türkmen kökenli bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Berber ve arzuhalci olan babası, 1960’lı yıllarda Türkiye İşçi Partisi’nin Adıyaman kurucusu ve il başkanı olmuştur. Sekiz yaşındayken babası sirozdan ölen Önder, annesi ve dört kardeşi ile dedesinin evine taşındı ve bu dönemde bir fotoğrafçıda çırak olarak çalışmaya başladı. Fotoğrafçılıktan aldığı ücretin ailesini geçindirmeye yetmemesi üzerine 16 yaşını bitirdikten sonra Sıtma Savaş ve Eradikasyon Teşkilatı’na mevsimlik işçi olarak girdi. Milliyetçi Cephe Hükûmeti kurulunca bu işini kaybeden Önder, bir lastik tamirci dükkânı açtı.

15 Nisan 2025’te kalp krizi geçiren Önder, hastaneye nabızsız bir şekilde getirilmiş ve müdahalelerle yeniden dolaşım sağlanmıştır. Aort damarında yırtık teşhis edilmesiyle saat 23.35’te acil olarak ameliyata alınan Önder’e 12 saat süren ameliyatla by-pass ve aort greftleme işlemleri yapılmıştır. 03.05.2025  saat: 16.10 itibariyle tedavi gördüğü Florence Nightingale hastanesinde, çoklu organ yetmezliği sonucu yaşamını yitirdi. Cenazesi 04.Mayıs’ta

Önder için yarın saat 11.00’de Atatürk Kültür Merkezi’nde anma töreni düzenlendi.İkindi vakti Levent’teki Barbaros Hayrettin Paşa Camisi’nde kılınan cenaze namazının ardından Zincirlikuyu Mezarlığı’nda defnedildi.

Eğitim yılları ve siyasi yaşamı
1978 yılında Adıyaman Lisesinde lise iki öğrencisi iken Maraş Katliamı’nı protesto ettiği için tutuklanarak cezaevine giren Önder, tahliye olduktan sonra üniversite sınavında yaptığı ilk tercihi olan Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesini kazanarak Ankara’ya gitti. 12 Eylül Darbesi yapıldığında Ankara’daydı. İlk tutuklama furyasında hapse girdi. Uzunca bir yargılama sürecinin ardından 12 yıl hapse mahkûm edildi. Afişlerle aranmaya başladığı zaman Ankara’nın Altındağ ilçesinde bir gecekonduda saklanan Önder, geçmiş yıllarda beraber işkence gördüğü bir arkadaşının, saklandığı yeri ihbar etmesi ile yakalanmış ve 105 gün DAL adı verilen bir yerde tutulmuştur. 105 günlük tutukluluk ardından mahkûmiyeti sona ermiştir. Açlık grevi gibi protestolar ve eylemler nedeniyle infazlarının yakılması sonucu çeşitli cezaevlerinde yedi yıl hapis yattı.

Önder’in 2013 Taksim Gezi Parkı direnişine karıştığı ve biber gazı fişeğinin isabet etmesi sonucu hastaneye kaldırıldığı bildirildi. Abdullah Öcalan ile Türk Hükûmeti arasında 28 Şubat 2015’te Dolmabahçe Mutabakatı’na yol açan diyalogu kolaylaştıran HDP’li siyasetçilerden oluşan bir heyetin parçasıydı. Önder, 2013 yılında Nevruz kutlamaları sırasında yaptığı konuşma nedeniyle 3 Aralık 2018’de 43 ay hapis cezasına çarptırıldı. 6 Aralık 2018’de Kocaeli’de cezaevine girdi. Önder, bir gün önce Anayasa Mahkemesi’nin ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar vermesi üzerine 4 Ekim 2019’da serbest bırakıldı. 17 Mart 2021’de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Bekir Şahin, Kürdistan İşçi Partisi (PKK) ile örgütsel birlik içinde olduğu gerekçesiyle Önder ve 686 diğer HDP’liye 5 yıl siyasetten men ve HDP’nin kapatılması için Anayasa Mahkemesi’ne dava açtı.

16 Mayıs 2024’te görülen Kobani Davası’nda, Önder için beraat kararı verildi.

Yazarlık
Önder, gazeteciliğe Ocak 2010 – Mart 2010 tarihleri arasında BirGün gazetesinde köşe yazıları yazarak başladı. Ekim 2010’dan sonra Radikal gazetesinde, 2011 Mayıs – Haziran aylarında Özgür Gündem gazetesinde köşe yazarlığı yaptı.

Kitap
2009 Beynelmilel Sırrı Süreyya Önder
Filmografi
Dizi
2005 – 2008 Emret Komutanım Senarist
2008 Kalpsiz Adam Senaryo Danışmanı
Film
2006 Beynelmilel Yönetmen, Senarist, Müzik, Oyuncu
Sis ve Gece Oyuncu
2007 Mutluluk Uyarlama
2008 O… Çocukları Senarist
2009 Ada: Zombilerin Düğünü Oyuncu
Ejder Kapanı Oyuncu
2010 Mar Oyuncu
2012 Yeraltı Oyuncu
F Tipi film Yönetmen, Senarist
2012 Feraahfeza Oyuncu
2013 Düğün Dernek Oyuncu
2014 İtirazım Var Senarist, Oyuncu
2015 İçimdeki Ses Kendisi
2017 14 Tirmeh Oyuncu
2018 Manyak Oyuncu

Kısa Filmi
2007 Taş Yok Mu Taş Yönetmen, Senarist, Yapımcı, Oyuncu

Ödüller
2007 – 18. Ankara Uluslararası Film Festivali, Ulusal Uzun Film Yarışması, Onat Kutlar “En İyi Senaryo” ödülü (Sırrı Süreyya Önder)
2007 – 14. Altın Koza Film Festivali, Ulusal yarışma, En İyi Senaryo – Sırrı Süreyya Önder
2009 – 7. Karaçi Uluslararası Film Festivali, En iyi Yönetmen (Sırrı Süreyya Önder ve Muharrem Gülmez)