Sadri Alışık

Mehmet Sadrettin “Sadri” Alışık (d. 5 Nisan 1925, Paşabahçe, Beykoz İstanbul – ö. 18 Mart 1995, İstanbul)

Sadri Alışık, kimlik adıyla Mehmet Sadrettin Alışık, (5 Nisan 1925, İstanbul – 18 Mart 1995, İstanbul), Türk tiyatrocu, sinema oyuncusu ve komedyendir.

1964’ten başlayarak canlandırdığı Turist Ömer ve Ofsayt Osman tipleriyle tanındı. Yaşamı boyunca 200’ü aşkın filmde rol aldı.

Hayatı
5 Nisan 1925 yılında İstanbul’da, Paşabahçe, Beykoz’da doğdu. Annesi Saffet Hanım, babası Kaptan Rafet Bey’dir.[2] Çocukluk yıllarında tiyatroya ilgi duydu; okul piyeslerinde rol aldı. Sahneye ilk defa 1939’da Eminönü Halkevi’nde amatör olarak çıktı. Beykoz Ortaokulundan (bugünkü adıyla Ziya Ünsel İlköğretim Okulu)[3] ve ardından İstanbul Erkek Lisesinden mezun oldu.

Lise yıllarında Cağaloğlu Halkevi’nde tiyatro eğitimine başladı. Bu arada Ankara Devlet Konservatuvarı sınavına girip kazanmasına rağmen gözleri miyop olduğu için kayıt yaptıramadı ve İstanbul’a dönüp tiyatroya halkevinde devam etti.[4] Bir süre Güzel Sanatlar Akademisi Resim Bölümünde eğitim gördü.

Profesyonel oyunculuğa 1943’te Raşit Rıza Tiyatrosu’nda başladı. Onu halkevindeki bir oyunda izleyen ve beğenen sinema yönetmeni Faruk Kenç’in teklifi üzerine 1944 yılında Günahsızlar adlı filmde rol alarak sinemaya başladı. 19 yaşına iken çevirdiği bu film ile tanındı. Üç yıllık askerlik dönemi nedeniyle bu filmin ardından sinemaya ara verdi. 1950’li yıllarda sinemaya döndüğünde Yeşilçam filmlerinde daha çok yan rollerde görev aldı. Özellikle tarihî filmlerde küçük rollerde oynadı.

1951’de Küçük Sahne Tiyatrosu’nun kadrosuna girdi. Küçük Sahne’nin ardından Karaca, Site, Oda, Kent Oyuncuları ve Oraloğlu tiyatrolarında pek çok oyunda rol aldı. Bu dönemde ayrıca yerli ve yabancı filmlere seslendirme yaptı. 1951’de ilk evliliğini tiyatro sanatçısı Neriman Esen ile yaptı. Bu evlilik 1957’de sona erdi.

1950’lerin sonunda sinema filmlerindeki rolleri büyümeye başladı. Başrolde oynadığı ve bir sokak şarkıcısını canlandırdığı Hicran Yarası filmi o yılın en çok izlenen iki filminden biri oldu. Aynı yıl Kurtuluş Savaşı’nı anlatan Düşman Yolları Kesti ve Kalpaklılar filmlerinde birbirinden zıt karakterler canlandırdı. 1959 yapımı Zümrüt filmindeki “Doktor Fuat” rolü ile Gazeteciler Cemiyeti Türk Film Festivali’nde en iyi erkek oyuncu ödülüne değer görüldü. Aynı yıl Yalnızlar Rıhtımı filminde Çolpan İlhan ile başrolleri paylaştı ve rol arkadaşı Çolpan İlhan ile 20 Ağustos 1959’da evlendi. Bu evlilikten oğulları Kerem Alışık (1960) dünyaya geldi.

1960’ların başında ya paraya, kumara kadına düşkün kötü adam ya da salon komedilerinde sevimli delikanlı, jönün sempatik arkadaşı rollerinde oynadı. 1961’de çekilen Nejat Saydam’ın yönettiği, başrollerinde Ayhan Işık ve Belgin Doruk Küçük Hanımefendi filminde canlandırdığı Bülent Soysal karakteri Alışık’ın film yıldızlığına yükselişinde ilk basamak oldu.[4] Filmin başarısı üzerine serinin diğer filmleri çekildi. Devam filmlerinde Bülent karakterinin hikâyedeki yeri ve önemi giderek arttı.

“Turist Ömer” serisi

Sadri Alışık ile özdeşleşmiş olan Turist Ömer karakteri
Sadri Alışık’ın canlandırdığı Turist Ömer karakteri ilk defa 1963 yılında Ayhan Işık’ın başrolde olduğu Helal Olsun Ali Abi adlı polisiye-komedide bir yan karakter olan “Turist Ömer” rolünü canlandırtılmasıyla başladı. Yönetmen Hulki Saner’in amcası Rasih Bey’den[7] esinlenerek yarattığı bu karaktere Sadri Alışık da bir asker arkadaşından esinlendiği çarpık selamı ve kendi gözlemlerini kattı.[4] Bu filmin başarısının ardından 1964’te Yeşilçam’ın popüler çocuk yıldızı Ayşecik ile Turist Ömer’i bir araya getiren ve Turist Ömer’in yine yan karakter olduğu Ayşecik Cimcime Hanım ve Ayşecik Çıtı Pıtı Kız filmleri çekildi. Bu filmlerin gişedeki başarısından üzerine Alışık, 1964 yılında Turist Ömer’in ana karakter olduğu Turist Ömer filminde başrol oynadı. Alışık, ilk Turist Ömer filminden sonra on yıl içinde 7 filme ulaşacak olan Turist Ömer serisinde başrol oynadı ve geniş kitleler tarafından tanınıp sevildi.

“Avare” karakteri
Toplam on yedi film çektiği 1964 yılı, Sadri Alışık’ın kariyerinin en üretken yılı idi. 1964 yılında başrolde oynadığı filmlerden birisi de 1951 yapımı Aware adlı Hint filminden uyarlanan Avare (1964) filmi idi. Alışık, bu filmle birlikte avare, gariban karakterler ile özdeşleşti.[4] Bu filmdeki repliklerinden biri zaman içinde ikonlaşarak Sadri Alışık imajının bir parçası oldu:“ …Sokak köpeklerine selam vermek, adam olmaya çeyrek var demektir! „

“Ofsayt Osman” karakteri
1965’te Şaka ile Karışık filminde Ofsayt Osman karakterini canlandırdı. Özellikle filmin final sahnesindeki performansı çok beğenildi.[8] Film, hiçbir işte başarılı olamamasından, “hiç gol atamamasından” dolayı adı Ofsayt’a çıkmış sevimli bir serseri tipi olan Osman’ın şu repliği ile hatırlandı:“ Bu da mı gol değil be? Adaletine insanlığına kurban olayım hâkim bey bu da mı gol değil?” „

“Haşmet İbriktaroğlu” karakteri
1966 yılında kara-komedi tarzındaki Ah Güzel İstanbul filminde Ayla Algan ile başrolü paylaştı. Alışık’ın canlandırdığı varını yoğunu miskinliği yüzünden kaybetmiş Haşmet İbriktaroğlu karakteri, Türk sinema tarihinin en kült karakterlerinden birisi haline geldi.[9]

Müzisyenliği
Alışık, 1964-1970 yılları arasında filmlerde seslendirdiği şarkılardan oluşan üç kırkbeşlik plak çıkardı. 1968 yılında ise hem şarkı söylediği hem de hikâyeler anlattığı gazino programlarına başladı. Gösterisini tek kişilik bir piyese çeviren Alışık, 1980’e kadar sürdürdüğü gazino programlarını “dünün meddahını bugüne uyarlamak istedim” diye anlatmıştır. Sahne şovunda anlattığı “Müjgan” hikâyesi çok beğenilince 1970’te Ah Müjgan Ah adıyla sinemaya aktarılmıştır.[4] Gazino programlarının ardından şarkıcılığını öne çıkardığı Acı İle Karışık (1969), Menekşe Gözler (1969), Üvey Ana (1971) gibi filmler çevirdi.

Son filmleri
Alışık, Afacan Küçük Serseri’deki rolüyle 1971 Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ödülünü kazandı. 1970’li yılların ikinci yarısında Yeşilam filmlerinin seyirci kitlesi azalmaya başlayınca gazino programlarına ağırlık verdi. 1977’de Atıf Yılmaz’ın yönettiği Acı Hatıralar filminden başrol oynadıktan sonra sinemaya 9 yıl ara verdi. Yakın dostu Ayhan Işık’ın 1979’da ölümü ile çok sarsıldı ve adeta hayat küsen sanatçı 1986’da Şalvar Bank filmi ile sinemaya geri döndü.

Son zamanları
1986’nın ardından, geçirdiği karaciğer rahatsızlığı sebebiyle oyunculuğa yeniden ara verdi. 1990’da dönemin Cumhurbaşkanı Turgut Özal’ın sağladığı imkanlarla karaciğer nakli için ABD’ye gitti.[10] Döndükten sonra bir özel televizyon kanalında Sadri Alışık Halk Show adlı bir program sundu ancak ilk sezonun tamamlanınca bu programdan ayrıldı.

Uzun bir hastalık döneminin ardından 1994 yılında son filmi Yengeç Sepeti’ni çekti. Bu filmindeki rolüyle de Mehmet Aslantuğ’la beraber 1994 Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde En İyi Erkek Oyuncu Ödülü’nü kazandı.

Alışık, ağırlıklı olarak İstanbul için yazdığı şiirlerinin toplandığı bir şiir kitabı yayımlamış ve yağlı boya ve kara kalem tablolara da imza atmıştır.

Vefatı

Sadri Alışık’ın eşi Çolpan İlhan ile birlikte yattığı Zincirlikuyu Mezarlığı’ndaki kabri, İstanbul
Karaciğer, böbrek ve solunum yetmezliği ile kemik iliği hastalığı nedeniyle tedavi görmekte olan Alışık, 18 Mart 1995 tarihinde İstanbul’da 69 yaşında yaşamını yitirdi. Zincirlikuyu Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Sanatçının anısına, eşi Çolpan İlhan tarafından kurulan Sadri Alışık Kültür Merkezi’nce her yıl Sadri Alışık Sinema ve Tiyatro Ödülleri verilmektedir.

Üzerine Yapılmış Akademik Çalışmalar
Sadri Alışık üzerine Türk Sinemasında Erkek Yıldız Olgusu ve Yeşilçam’da kural dışı bir yıldız: Sadri Alışık adlı yüksek lisans tezleri hazırlanmıştır.Turist Ömer ile ilgili olarak da Turist Ömer: Yeşilçam’da bir müphem adlı yüksek lisans tezi bulunmaktadır. Bir bölümü Turist Ömer ile ilgili olan Yeşilçam dönemi seri komedi filmleri: Cilalı İbo ve Turist Ömer örneği ve Türk sinemasında fantastik tür filmlerinin anlatı yapısı (Drakula İstanbul’da, Turist Ömer Uzay Yolunda ve Ulak filmleri üzerine bir inceleme) adlı yüksek lisans tezleri de mevcuttur.

Sadri Alışık ile ilgili olarak Tamer Bayrak’ın Sinemada Karakter Olgusu: Bir Karakter Oyuncusu olarak Sadri Alışık adlı makalesi bulunmaktadır.

Filmleri
1944: Günahsızlar
1949: Fato / Ya İstiklal Ya Ölüm
1950: Çakırcalı Mehmet Efe
1950: İstanbul Geceleri
1951: Allaha Ismarladık
1951: Hürriyet Şarkısı
1951: İstanbul Çiçekleri
1951: Kendini Kurtaran Şehir / Şanlı Maraş
1951: Tanrı Şahidimdir
1951: Vatan ve Namık Kemal
1952: İki Süngü Arasında
1952: Yavuz Sultan Selim Ağlıyor
1953: Halıcı Kız
1953: Soygun
1953: Suçlu Benim
1955: Battal Gazi Geliyor
1955: Beyaz Şehir
1955: Izdırap Şarkısı
1955: Sevdiğim Sendin
1956: Beş Hasta Var
1957: Kahpenin Aşkı
1958: Altın Kafes
1958: Duvaklı Göl
1958: İftira
1958: İstanbul Macerası
1959: Ben Kahbe Değilim
1959: Düşman Yolları Kesti
1959: Hicran Yarası
1959: Kalpaklılar
1959: Şeytan Mayası
1959: Vatan Uğruna / Kıbrıs’ın Belası Kızıl Eoka
1959: Yalnızlar Rıhtımı
1959: Zümrüt
1961: Aşkın Saati Gelince
1961: Küçük Hanımefendi
1961: Külkedisi
1961: Şahane Kadın
1961: Seni Benden Alamazlar
1961: Seviştiğimiz Günler
1961: Silahlar Konuşuyor
1961: Utanmaz Adam
1962: Ayşecik Yavru Melek
1962: Daima Kalbimdesin
1962: Fatoş’un Bebekleri
1962: Hayat Bazen Tatlıdır
1962: Küçük Hanım Avrupa’da
1962: Küçük Hanımın Kısmeti
1962: Küçük Hanımın Şoförü
1963: Acı Aşk
1963: Aman Kimse Duymasın
1963: Arka Sokaklar
1963: Bize de mi Numara
1963: Çalınan Aşk
1963: Dişi Kurt
1963: Geçim Dünyası
1963: Helal Olsun Ali Abi – Turist Ömer
1963: İlk Göz Ağrısı
1963: Kendini Arayan Adam
1963: Korkusuz Kabadayı
1963: Maceralar Kralı
1963: Üç Öfkeli Genç
1964: Afilli Delikanlılar
1964: Ahtapotun Kolları
1964: Anadolu Çocuğu
1964: Avare
1964: Ayşecik Cimcime Hanım – Turist Ömer
1964: Ayşecik Çıtı Pıtı Kız
1964: Beş Şeker Kız
1964: Bomba Gibi Kız
1964: Erkek Sözü
1964: Fıstık Gibi Maşallah
1964: Hızır Dede
1964: Kelebekler Çift Uçar
1964: Köye Giden Gelin
1964: Sıkı Dur Geliyorum
1964: Sokakların Kanunu
1964: Taşralı Kız
1964: Turist Ömer – Turist Ömer
1964: Uçurumdaki Kadın
1965: Adım Çıkmış Sarhoşa
1965: Ava Giden Avlanır
1965: Berduş Milyoner
1965: Hırsız
1965: Kocamın Nişanlısı
1965: Komşunun Tavuğu
1965: Nazar Değmez İnşallah
1965: Pantolon Bankası
1965: Şaka ile Karışık
1965: Sana Lâyık Değilim
1965: Serseri Aşık
1965: Seveceksen Yiğit Sev
1965: Soytarı
1965: Turist Ömer Dümenciler Kralı – Turist Ömer
1965: Üç Kardeşe Bir Gelin
1965: Yankesicinin Aşkı
1966: Ah Güzel İstanbul
1966: Boyacı
1966: Efkârlıyım Abiler
1966: Gariban
1966: Günahkar Kadın
1966: Kaderin Cilvesi
1966: Karakolda Ayna Var
1966: Milyonerin Kızı / İntikam Hırsı
1966: Seni Bekleyeceğim
1966: Sevgilim Bir Artistti
1966: Şoför Deyip Geçmeyin
1966: Sokak Kızı
1966: Turist Ömer Almanya’da – Turist Ömer
1967: Ağır Suç
1967: Akşamcı
1967: Bekâr Odası
1967: Bitirimsin Abi
1967: Gecekondu Peşinde
1967: Hindistan Cevizi
1967: Kız Kolunda Damga Var
1967: Marko Paşa – Marko Paşa
1967: Ringo Kazım
1967: Şaşkın Hafiye Killing’e Karşı
1967: Serseri
1967: Serseriler Kralı
1968: Agora Meyhanesi
1968: Benimle Evlenir Misin
1968: Dertli Gönlüm
1968: Efkarlı Sosyetede
1968: Kırmızı Fener Sokağı
1968: Paydos
1968: Yara
1969: Acı İle Karışık
1969: Ağlama Değmez Hayat
1969: Altın Kalpler
1969: Damga
1969: Hancı
1969: Kaldırım Çiçeği
1969: Menekşe Gözler
1969: Muhabbet Kuşu
1969: Turist Ömer Arabistan’da – Turist Ömer
1970: Afacan
1970: Ah Müjgan Ah
1970: Arkadaşlık Öldü mü?
1970: Darıldın mı Cicim Bana
1970: Erkeklik Öldü mü Abiler
1970: Fatoş Talihsiz Yavru
1970: Fıstık Gibi
1970: İç Güveysi
1970: İşler Karışık
1970: Talihsiz Baba
1970: Tatlı Hayal
1970: Turist Ömer Yamyamlar Arasında – Turist Ömer
1970: Zalim
1971: Afacan Küçük Serseri
1971: Ali Baba ve Kırk Haramiler
1971: Ayıpettin Şemsettin
1971: Çılgın Yenge
1971: Cımbız Ali
1971: Kavanoz Dipli Dünya
1971: Sevdiğim Uşak
1971: Tamam Mı Canım
1971: Toto Kralı
1971: Turist Ömer Boğa Güreşçisi – Turist Ömer
1971: Üvey Ana
1972: Afacan Harika Çocuk
1972: Ay Aman Of
1972: Aynı Yolun Yolcusu
1972: Gelinlik Kızlar
1972: Kırk Yalan Memiş
1972: Sevgili Hocam
1973: Balıkçı Osman
1973: Dertli
1973: Dikiz Aynası
1973: Tatlım
1973: Turist Ömer Uzay Yolunda – Turist Ömer
1974: Atını Seven Kovboy
1974: Ayyaş
1974: Ne Hakem
1975: Deli Deli Tepeli
1975: Haşhaş
1976: Baş Belası
1976: Ben Sana Mecburum
1976: Hamza Dalar Osman Çalar
1976: Saffet Beni Affet
1977: Acı Hatıralar
1977: Seyahatname
1983: Kartallar Yüksek Uçar
1986: Babamın Namusu
1986: Babasının Oğlu
1986: Bebek Davası (film)
1986: Çalıkuşu
1986: Çapkın Baba
1986: Eşşek Oğlum ve Ben
1986: Şalvar Bank
1986: Kız Babası
1987: Saat Sabahın Dokuzu
1994: Yengeç Sepeti
Özel yaşamı
Bir süre sinema oyuncusu Neriman Esen’le evli kalan Alışık, ardından Çolpan İlhan’la evlendi. Bu evlilikten tek çocuğu Kerem Alışık dünyaya geldi.

Plakları
1964: Avare / Dalgamıza Bakalım – Serengil Plak 10003
1964: Tophane Rıhtımında / Turist Ömer -Melodi Plak 2161
1970: Turist Ömer Arabistan’da / Turist Ömer – Saner Plak 1003

Ödüller
1966: Sanremo Bodrig Hera Güldürü Filmleri Şenliği – Gümüş Ağaç Plakası Özel Ödülü – Ah Güzel İstanbul
1971: 8. Altın Portakal Film Festivali – En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu – Afacan Küçük Serseri
1994: 31. Altın Portakal Film Festivali – En İyi Erkek Oyuncu – Yengeç Sepeti

Turist Ömer Derler Benim Adıma Şarkısı Sözleri:
Amaneeeeey
Turist Ömer derler benim adıma, adıma
Pişman olur bakmayanlar tadıma
Amaneey
Sabahları bi kadeh, akşamları beş kadeh
Neşemi de bulunca dalgamada bakarım
Amaneey

Amaneeeeey
Sokaklarda aylak aylak gezerim, gezerim
İzmaritin kralını seçerim
Amaneey

Trafikten çakarım
Kıyak oto yıkarım
Hiç bi işte tutunmam hepsinden de bıkarım
Amaneey

Amaneeeeey
Güzel kızlar hepsi benim peşimde, peşimde
Tomar tomar paracıklar cebimde
Amaneey

Turist ömer diyorlar
Birbirlerini yiyorlar
Tatlım canım diyerek peşimden geliyorlar
Amaneey