Nijat Özön

Nijat Özön (d.25 Aralık 1927 İstanbul – ö.15 Aralık 2010 İstanbul )

Nijat Özön, 25 Aralık 1927’de İstanbul Beyoğlu’nda yazın tarihçisi Mustafa Nihat Özön’ün oğlu olarak doğdu. 1952 yılına Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nin Türk Dili ve Edebiyatı bölümünden mezun oldu. Aynı zamanda kütüphanecilik eğitimi de alan Özön İstabul’da bir dönem yayıncılık yaptı, daha sonra girdiği Anadolu Ajansı’nda 1981’deki emekliliğine kadar çalıştı. Dil çalışmaları yaptı, sözlük ve ansiklopediler çıkardı, çeviriler yaptı. 1960’lı yıllarda Ankara Üniversitesi Basın Yayın Yüksek Okulu’nda sinema dersleri verdi. 1978’de Kültür Bakanlığı “Kültür Yüksek Kurulu” ve “Sinema Kurulu” üyeliğinde bulundu. İstanbul, Ankara ve İzmir film festivallerinde ödüller aldı.

1956’da Türkiye’de sinemayla ilgili ilk kapsamlı başvuru kitabı olan “Sinema Sanatı”nı ve sinema sanatını kuramsal ve estetik yönüyle ele alan ilk sinema dergisi olan “Sinema”yı o çıkardı ve Türkiye’nin “ilk sinema tarihçisi” ve “ilk sinema bilimcisi” olarak anıldı. Sinemada biçim ve estetiğe önem veren Özön sözünü sakınmayan dobra bir yazar olarak da tanınıyordu. Türk sinemasının geleceğini karanlık gören Özön bu konuda Halit Refiğ’le sert tartışmalara girmiş, ödüllü yönetmen Metin Erksan’ın Sevmek Zamanı filmini batı özentisi bularak yerden yere vurmuştu.

1956’da, Halit Refiğ ile birlikte yayınladıkları “Sinema”, “Kim” isimli dergilerde sinema üzerine yazıları çıktı.

Vedat Türkali’nin sinema ile ilgilenmesinin arkasında yatan kişi olarak da bilinir. Bir süre aynı cezaevinde birlikte kalmaları Türkali’nin daha sonra ki dönemlerde sinemaya ilgi duymasını sağlamıştır.İlk ciddi sinema dergisini çıkaran Özön, ilk sinema ansiklopedisini de yazmıştır.

Sinema sanatı üzerine ilk kitabı (Sinema Sanatı, 1956), ilk ciddi sinema dergisini (Sinema, 1956), ilk sinema ansiklopedisini (Ansiklopedik Sinema Sözlüğü, 1958), Türk sinemasının geniş kapsamlı ilk tarihini (Türk Sineması Tarihi, 1962) ve kronolojisini (Türk Sineması Kronolojisi, 1968) yayımlamıştır.

Sinema Elkitabı (1964), 100 Soruda Sinema (1972) ve Sinema: Uygulayımı, Sanatı, Tarihi (1985) adlı eserleri üniversitelerin sinema bölümlerinde ders kitabı olarak da okutulan Özön, ayrıca Eisenstein, Pudovkin, Bazin gibi sinema kuramcılarının eserlerini de Türkçe’ye çevirmiştir. Katkıda bulunduğu eserler arasında Arkın Sinema Ansiklopedisi (1975) ve Cumhuriyet Dönemi Türk Ansiklopedisi’nin (1984) Türk sinemasıyla ilgili bölümleri de yer almaktadır.

15 Aralık 2010’da kalp rahatsızlığı nedeniyle tedavi gördüğü Ankara Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’nde yoğun bakımı’nda hayatını kaybetti. Özön’ün cenazesi 19 Aralık Pazar günü Erenköy Galip Paşa Camii ‘nde, öğle namazını ardından, Nakkaştepe Mezarlığında defnedilmiştir.

Eserleri
Temel Yazım Kılavuzu
Büyük Yazım Kılavuzu
Büyük Dil Kılavuzu
Türk Sineması Kronolojisi 1895-1966
Söylenişli Fransızca-Türkçe Sözlük
Sinema, Televizyon, Video, Bilgisayarlı Sinema Sözlüğü
Karagözden Sinemaya Türk Sineması ve Sorunları Cilt: 1 Tarih, Sanat, Estetik, Endüstri, Ekonomi
Karagözden Sinemaya Türk Sineması ve Sorunları Cilt: 2 Eleştirme, Eleştiri Yazıları, Sinema ve Toplum, Denetleme, Sinema ve TV
Türk Sinema Tarihi, 1962
Sinema El Kitabı, 1964
Ansiklopedik Sinema Sözlüğü, Arkın Kitabevi, 1968
Sinema Sanatı, Sinema Dergisi Yayınları, Ankara, 1956
100 Soruda Sinema Sanatı Nijat Özön, Mayıs 1972
Sinema, Uygulayımı – Sanatı – Tarihi 1985
Çevirileri
Film Duyumu , Sergey M. Eisenstein
Film Biçimi , Sergey M. Eisenstein
Potemkin Zırhlısı / Harp Esirleri / Cehennemden Dönüş , Sergey M. Eisenstein
Çağdaş Sinemanın Sorunları , André Bazin
Cehennemden Dönüş John Ford, [Çeviren: Nijat Özön], Mart 1967,
Harp Esirleri Renoir, [Çeviren: Nijat Özön], Mart 1967
Sinemanın Temel İlkeleri V. I. Pudovkin, [Çeviren: Nijat Özön], Haziran 1966