Mustafa Fehmi Kubilay

Mustafa Fehmi Kubilay (d. 1906 Kozan- Adana – ö. 23 Aralık 1930 – Menemen-İzmir)

1906’da Kozan’da, Giritli bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Baba adı Hüseyin, ana adı Zeynep’tir.

Mustafa Fehmi Kubilay 1930 yılında öğretmen olarak İzmir’in Menemen İlçesi’nde asteğmen rütbesiyle askerlik görevini yaparken 23 Aralık 1930’da Derviş Mehmet’in başında olduğu bir grup şeriatçı tarafından öldürüldü. Olay, Cumhuriyet rejiminin 1925 yılındaki Şeyh Sait isyanından sonra tanık olduğu ikinci önemli irtica girişimidir,

Kubilay Olayı olarak tanımlanan ve Menemen’de Mustafa Fehmi Kubilay, bekçi Hasan ve bekçi Şevki’nin 23 Aralık 1930’da Cumhuriyet karşıtı bir grup tarafından öldürülmesiyle başlayan ve faillerin (ve ilgili görülenlerin) yargılanması sürecinin sürdüğü Ocak/Şubat 1931 aylarını kapsayan olaylar zincirinin simgesi olan Türk askeridir

Tarihe “Menemen Olayı” ve “Kubilay Olayı” olarak geçmiştir. Atatürk’ün Silahlı Kuvvetlere mesajı, Genelkurmay Başkanı’nın mesajı, TBMM’de soru önergesi ve Başbakan İsmet İnönü’nün konuşması, Bakanlar Kurulu’nun sıkıyönetim ilanı kararı, Sıkıyönetim ilanının TBMM görüşmeleri, yargılamanın ilk günkü tutanakları, Savcılığın Esas Hakkındaki İddianamesi, Divan-ı Harp Kararnamesi, TBMM Adliye Encümeni Mazbatası ve TBMM Genel Kurul kararları, tam metin olarak yer almaktadır.

Menemen olayının izleri toplumsal bellekte yer etmiş ve Asteğmen Mustafa Fehmi Kubilay, “devrim şehidi” olarak simgeleşmiştir. Her sene 23 Aralık’ta Kubilay Olayı ile ilgili olarak çeşitli yayın organlarında konu ile ilgili makaleler yayımlanmakta ve olay lanetlenmektedir.

KUBİLAY OLAYI

Menemen olayları  23 Aralık 1930’da Derviş Mehmet ile yanındakilerin, ellerinde yeşil bayrakla Menemen’e baskın düzenlemeleriyle başladı. “Mehdi” olduğunu iddia eden, şeriat isteyen Derviş Mehmet, “yetmiş bin kişilik halife ordusunun da yakında geleceğini” öne sürdü ve Gazal Camisi’ndeki yeşil bayrağı alarak halkı ayaklanmaya çağırdı. Karşılarına dikilen Kubilay’ı önce tüfekle vuran, bu sırada göreve koşan Hasan ile Şevki adlı iki bekçiyi de şehit eden Derviş Mehmet ve yanındakiler, Kubilay’ın başını kesip bir sırığa taktı.

Olay, Alay komutanlığından gelen makineli tüfek birliğinin ateşiyle bastırıldı. Derviş Mehmet (siyaset ve devlet adamı Bülent Arınç’ın dedesidir) ve iki adamı Sütçü Mehmet, Şamdan Mehmet olay yerinde öldürüldü.

Menemen, Manisa ve Balıkesir’de 31 Aralık 1930’da sıkıyönetim ilan edildi. 1 Ocak 1931’de Mustafa Muğlalı Paşa başkanlığında Divan-ı Harp kuruldu. 15 Ocak 1931’de biten yargılama sonunda idama mahkum edilen 36 sanıktan 28’i mahkeme kararıyla 3 Şubat’ta Kubilay’ın şehit düştüğü yerde infaz edildi.