Mehmet Emin Kalmuk

Ord. Prof. Mehmet Emin Kalmuk (d.1869, İstanbul – ö.20 Mart 1954,İstanbul)

1869 yılında İstanbul’da doğdu. Ailesi Kırım Savaşından sonra göçmüştür. Babasını küçük yaşta kaybettiği için çocukluğu zorluklar içinde geçti. Darüşşafaka lisesinden birincilikle mezun oldu. Osmanlılarda telgraf hatlarının döşenmesinde, telgraf ve elektrik mühendislerinin yetiştirilmesinde öncü isim Émile Henri Lacoine`den (1835-1899) bu lisede elektrik dersi aldi. Aynı okulda Riyaziye ve Hendese hocalığına atandı.

Posta –Telgraf idaresinde görev alıp, gelişmesine büyük katkılar yaptı. Lacoine`nin yönlendirmesiyle 1887`de Paris Telgraf Yüksek Okuluna gönderildi. 1889’da öğrenimini tamamlayarak ülkesine döndü. İstanbul’ da PTT idaresinde çeşitli görevlerde bulunmuş ve son olarak da Telgraf ve Telefon işleri müdürlüğü yapmıştır. Osmanlı Devletinin I. Dünya Savaşına girmesi ile ayrılan yirmibeş İngiliz mühendis ve teknisyenlerin elinden devraldığı İstanbul Telefon Tesislerini dört Türk eleman ile mükemmel idare etmiş, telefon konuşmalarını arızasız olarak devam ettirmiştir.

İkinci Meşrutiyet devrinin ilk senelerinde Posta ve Telgraf Nezâreti yüksek mektebinin açılmasında önemli rol oynadı. Mektebin amacı haberleşme alanında gerekli idari ve teknik elemanları yetiştirmekti. Kastamonu – Bakü, Marmaris – Lazkiye kablolarının döşenmesi, İstanbul – El-Ariş kara hattının yapılması, Lazkiye – Kıbrıs kablosundaki arızanın giderilmesi gibi işler onun başlıca mesleki başarıları arasındadır. 1919 yılında Romanya telgraf idaresinin talebi üzerine arızalı İstanbul – Köstence kablosunun tamirini yapmıştır. Köln, Paris, Budapeşte, Londra ve Lizbon’da toplanan uluslararası telegraf ve telsiz konferanslarında Türkiye’yi temsil etmiştir. İstanbul Darülmuallimin’de ve Dârülmuallimât’ında, Yüksek PTT Mektebinde, Askeri Fen Tatbikat Mektebinde öğretmen olarak çalışmıştır.

Mühendis Mektebi’ndeki görevine 1927 yılında Hendese Muallimi olarak başlamış, 1929’da müderrisliğe terfi etmiştir. PTT idaresinin mühendis gereksinimini karşılamak üzere 25 Mayıs 1935 tarihinde yasalaşan “Yüksek Mühendis Mektebi Nizamnamesi” ile bir “Muhabere İşleri Şubesi” kurulmuş ve bu şubenin başına getirilmiştir. 1935’ten itibaren ayrıca burada Telgraf ve Telefon dersleri vermeye başlamıştır. İTÜ Elektrik Fakültesi’nin kuruluşunda çok büyük bir rolü olmuştur. (Kafescioğlu, Ruhi (Ocak 2010). Yüksek Mühendis Mektebi’nden İstanbul Teknik Üniversitesi’ne. İstanbul: YEM Yayın. ss. 59-60. Erişim tarihi: 8 Aralık 2024.) Elektrik ve matematik üzerine çok sayıda yayın yapmıştır. 31 Aralık 1943’te kendi isteği ile emekliye ayrılmıştır. 1952 yılında Adnan Adıvar ve Salih Murad Uzdilek ile birlikte bir bilim akademisi kurma girişiminde bulunmuştur.

Darüşşafakadaki tedrisat 2 Temmuz 1302’den 1 Mart 1320’ye kadar fahri ve 1320’den 30 Eylül 1329 tarihine kadar da cüz’i ücretli olarak 27 sene sürmüştür.

*Darüşşafaka Türkiye’de İlk Halk Okulu, Darüşşafakalılar Cemiyeti (şimdiki Darüşşafakalılar Derneği) Tarafından Yayınlanmıştır, İsmail Akgün Matbaası, İstanbul – 1948, s: 105-107.

Kitapta Darüşşafaka mezunlarının öz geçmişlerinin yer aldığı bölümün başında şu not yer almaktadır: “Cemiyetimize Şimdiye Kadar Kendi El Yazıları ile Tercümei Hallerini ve Resimlerini Göndermiş Olan Darüşşafakalılar’’

Bu not ve öz geçmişin oldukça ayrıntılı olması nedeniyle, öz geçmişin Ord. Prof. Mehmet Emin Kalmuk tarafından yazıldığı düşünülmektedir. Kitaptaki yaklaşık 350 öz geçmiş içinde, bu öz geçmişe yakın bilgi veren diğer tek öz geçmiş 1901 mezunlarında Osman Nuri Ergin’e aittir.

20 Mart 1954’te İstanbul’da yaşamını yitirdi. Kabri bilinmemektedir. Gazeteci Amberin Zaman`ın büyük dedesidir.