Hayri Dev

Hayri Dev (d. 1933, Gökçeyaka, Çameli, Denizli – ö.18 Temmuz 2018, Denizli)

Denizli halk müziğini ulusal ve uluslararası alanda temsil etmiş bir müzisyendir. Yörede “masıt kırığı” denilen dokuz sekizlik mahalli ezgileri çalıp söylemiştir. Türkiye’nin Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanteri’nde yer alan bir kültürel miras taşıyıcısıdır.

1933 yılında Denizli’nin Çameli ilçesine bağlı Gökçeyaka köyünde doğdu.  Küçük bir çocuk iken ailesinin hayvanlarına çobanlık yaparak yaşamını sürdürdü. Köyünde okul olmadığından ilkokula gidemedi. Okuma yazmayı askerlik hizmeti sırasında öğrendi.

Köyü Gökçekaya, her evde 3 telli bağlama, saz, çam düdüğü gibi enstrümanların çalındığı ve müzik aletleri yapımının da evlerde gerçekleştiği bir köy idi.  15 yaşındayken dedesinin tavsiyesiyle üç telli saz (cura) çalmayı öğrendi.  Yöredeki aşıkların atışmalarını dinleyerek söyledikleri türküleri ezberledi. Müzik bilgisini yörede keman çalan Hasan Yıldırım sayesinde geliştirdi.

Cura ile, Masıt Kırığı denilen dokuz sekizlik mahalli ezgileri çalıp söylemeye başladı.  Daha sonra çam düdüğü yapımında ustalaştı.  Cura ve çam düdüğü ile oluşturduğu ezgilerden ortaya çıkan Karaman Kırığı adlı müziği ile düğünlerde ve diğer eğlencelerde sahne almaya başladı ve yaşadığı bölgede müziği ile tanındı.

Teke bölgesinin ezgileri ve gelenekleri hakkında etimolojik araştırmalara yapmak için 1992’de Türkiye’ye gelen Fransız Jérôme Cler ile tanıştı. Araştırmacı, daha sonra 15 kişilik bir ekip ile tekrar Türkiye’ye geldi; Dev’in hayatı Fransız belgeselci Gulya Mirzoeva’nın çektiği Ormanların Arkasında adlı bir belgesel ile sinemaya aktarıldı. Hayri Dev böylece Avrupa’da akademik çevrelerde tanındı. Aldığı davet üzerinde Fransa’da da konserler verdi. Fransa’nın ardından Hollanda, Belçika, Almanya ve İtalya’da da konserler verdi.

İkisi erkek, üçü kız beş çocuk babası olan Dev, çocukları ile birlikte Kismet adlı bir orkestra kurdu ve grubu ile sahne almaya devam etti. Hayri Dev’e, elinden pek çok iş geldiği için Koca Usta lakabı verildi. Kendisi, bu konuda şöyle demiştir: “Elin yapacağı her şeyi yaparım. Ama hiçbirini yapmak istemedim. Çünkü ben çobanım ve müzisyenim. Çalgıcılıktan çok aç kaldığım oldu ama hiçbir zaman ondan ayrılmadım.”

Çameli Halk Eğitim Merkezi’nin oluşturduğu 10 kişilik bir grup ile 2004’te Ankara’da, 2005’te İstanbul’da, 2007’de İzmir’de gösteriler sergilediler. Dev, Denizli Belediyesi Konservatuvarı’nda verdiği derslerle sanatını öğrencilere aktardı

2008 yılında UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirasının Korunması Sözleşmesi kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından Yaşayan İnsan Hazinesi ilan edildi.

2010 yılında İstanbul’da düzenlenen bir ödül töreninde, diğer yedi kişi ile birlikte birlikte Yaşayan İnsan Hazinesi Kültürel Miras Taşıyıcıları olarak ilan edildi. Çam düdüğü alanındaki katkılarından dolayı dönemin kültür bakanı Ertuğrul Günay tarafından kendisine Teşekkür Belgesi verildi.

Bel kemiğindeki çatlak nedeniyle ameliyata alınan Hayri Dev Pamukkale Üniversitesi Hastanesinde beyin cerrahisi servisinde 18 Temmuz 2018’de 85 yaşında iken yaşamını yitirdi.

İkisi erkek 5 çocuk babası Hayri Dev’in cenazesi, yakınları tarafından PAÜ morgundan alınarak doğup büyüdüğü Gökçeyaka Mahallesi’ndeki evlerine getirildi. Burada alınan helalliğin ardından Dev’in cenazesi, ikindi namazına müteakip kılınan cenaze namazının ardından mahalle mezarlığında toprağa verildi.

Sanatçının oğlu Zafer Dev, gazetecilere yaptığı açıklamada, babasını kaybettikleri için üzgün olduğunu belirterek, “Bugün Türkiye büyük bir sanatçı ve ustayı kaybetti. Üzgünüz hepimiz. Babam ilerleyen yaşına rağmen sazı bırakmadı. Biz de babamın mirasını devam ettireceğiz. Babamın son günlerinde beraberdik. Kalp yetmezliği vardı. Babam son gecesinde 2-3 türkü söyledi torunlarına. Baba sen hastasın türkü söyleme dedim. Ama dayanamadı yine söyledi. Söyleye söyle öldü gitti.” ifadesini kullandı.

Törene, Dev’in çocukları ve aile yakınlarının yanı sıra Denizli Valisi Hasan Karahan, AK Parti Grup Başkanvekili Cahit Özkan, CHP Denizli Milletvekili Haşim Teoman Sancar, Büyükşehir Belediye Başkanı Osman Zolan, İl Emniyet Müdürü Mevlüt Demir, PAÜ Rektörü Prof. Dr. Hüseyin Bağ, Pamukkale Belediye Başkanı Hüseyin Gürlersin, Merkezefendi Belediye Başkanı Muhammet Subaşıoğlu, Çameli Belediye Başkanı Cengiz Arslan ve vatandaşlar katıldı.