Dr Hafız Cemal Lokmanhekim

Dr Hafız Cemal Lokmanhekim (d.1874, Baf,Kıbrıs – ö.19.04.1967, İstanbul)

Kıbrıs doğumludur. Babası Nuh Taci, Türkiye’nin Konya Bor kentindendi ve annesi Ktima Baf’lı Emine Molla’ydı. Bir kızları Aliye ve bir erkek çocukları Cemal vardı. Cemal ilkokulu ve Darülirfan medresesini bitirir. Küçük yaşta Kur’ân-ı Kerim’i hıfzettiği için isminin önüne “Hâfız” unvanı eklenir. Ailesini erken yaşta kaybeden Hâfız Cemal dayısıyla birlikte Beyrut’a gider, burada okuduğu Kur’ân-ı Kerim ve güzel sesiyle Beyrut Valisi Aziz Efendi’ye tavsiye olunur. İstanbul’a gönderilir, Çengelköy Tıbbıye İdadisi’ni ve 1910’da Askeri Tıbbıye’yi bitirir.

İstanbul ve Tıbbıye tecrübesinin ardından bir Jön Türk sempatizanı olur. Yemen’e sürüleceğini anlayınca Tıbbiye’den diplomasını alamadan yurt dışına, Avrupa’ya kaçar, üç yıl burada meslek ve hayat bilgilerini artırır. 1904 yılı sonbaharında İngiliz yönetimi altında bir Osmanlı toprağı olan vatanına, Kıbrıs adasına gelir. Vatanı ve Kıbrıs Türkleri için bir şeyler yapmak, onları çağın gerektirdiği bilgilerle ve maddî-mânevî imkânlarla eğitmek ister. Kıbrıs Türk kültür tarihçisi ve araştırmacısı Harid Fedai, Dr. Hâfız Cemal (Lokmanhekim) in 1909’da, Lefkoşa’da basılan “Kıbrıs Osmanlılarına Mahsûs Son Hediye-i Acizânem veyahut Kıbrıs’ta Geçen Dört Senelik Tarih-i Hayatım” adlı hatıratını yeni yazıya aktarıp değerlendirmiştir. Bu anı kitabından Dr. Hâfız Cemal’in 1904-1909 yılları arasındaki Kıbrıs yaşantısını ve yaptıklarını öğrenmek mümkündür.

Dr. Hâfız Cemal girişimci bir rûha sahiptir. Ada Türklerinin eğitilmesi, teknik okulların açılması, yabancı dil öğretimi, doktorluk, halkı bilgilendirici broşürler hazırlanması, sağlık ve eczacılık alanlarındaki girişimleri ve basın-yayıncılığı hep Kıbrıs Türklerini kalkındırmaya yöneliktir. Adada vaktiyle valilik yapan şair Ziya Paşa ve Magosa sürgünü Namık Kemal’den sonra adadaki Türklerin her alanda Rumlardan geri kaldıklarını görerek, şahsî çabalarıyla onları yükseltmeye çalışan üçüncü isim, Dr. Hâfız Cemal’dir.

“Kıbrıs Cemiyet-i Hayriye-i İslâmiyesi”, “Kıbrıs Sanayi Mektebi”, “Osmanlı Gece Mektebi”, “Osmanlı Lisân Mektebi”, haftalık “İslâm” matbaası ve dergisi, “İslâm Kütüphanesi Yayınları” gibi kurum, kuruluş ve faaliyetler onun eseridir.

Halka okuma yazma, okuma yazmayı bilenlere ise Fransızca, İngilizce ve Rumca öğretmek amacıyla açtığı “Osmanlı Gece Mektebi ile Osmanlı Lisân Mektebi”, çağın gereklerini fark etmiş bir aydının girişimleridir. Harid Fedai’nin hazırladığı ve Dr. Hâfız Cemal’in “Kıbrıs Sanayi Mektebi” adlı kuruluşunu tanıtan aynı adlı kitapta onun Jön Türklüğü ile ilgili sahnelere rastlamak mümkündür. Kurduğu mektebin öğrencileri, hazırladıkları ürünleri ders yılı sonunda sergiler ve Dr.Hafız Cemal’in başını çektiği mahalle ve çarşıları gezerler. Bu gezilerde üzerinde II. Meşrutiyet devriminin dövizleri olan, “adalet-müsavat-uhuvvet” yazılı bir Osmanlı bayrağı taşınır.

Dr. Hâfız Cemal’in adada, Kıbrıs Türkleri için uyguladığı eğitim ve kalkınma programının içeriğinde “halka yabancı dil öğretilmesi, teknik okullar açılması, sağlık ve eğitim alanında insan yetiştirilmesi, kitap ve gazete aracılığıyla halka çağın gerekli bilgilerinin öğretilmesi” gibi hususlar bulunur ki, bunlar 1908 II. Meşrutiyeti’ni gerçekleştiren Jön Türklerin İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin ideal, fikir ve programlarıyla örtüşmektedir. Bir başka ifadeyle onların Kıbrıs ayağının girişimcisi ve uygulayıcısı Dr. Hâfız Cemal olmuştur. O, adada siyasetle değil de halka hizmet, eğitim ve sağlık işleri yoluyla Jön Türklerin görüşlerini ve kalkınma programını uygulamaya çalışır.

Dr. Hafız Cemal, 1909 tarihinde Kıbrıs’tan, meşruti yönetime geçmiş Osmanlı Türkiyesi’ne, İstanbul’a döner. Birinci Dünya Savaşı esnasında Hilâl-i Ahmer Cemiyeti (Kızılay)’ nde çalışan Dr.Hafız Cemal Filistin ve Balkan cephesinde Osmanlı ordusunda doktorluk yapmıştır.

Dr Hafız Cemal Lokmanhekim 1949 yılında Sigara (Tütün ) ile mücadele etmek için SARIAY CEMİYETİ” ni kurmuştur. SARIAY Dünya’ da sigaraya karşı kurulan ilk dernektir. Dernek Sarıay adlı dergiyi yayınlayarak tütün konusunda halkın ve doktorların bilinçlenmesine büyük katkı yapmıştır. Dr. Hafız Cemal’ in ölümünden sonra kadük kalan dernek daha sonra yeniden kurulmuş ve halen faaliyet göstermektedir.

Dr. Hâfız Cemal (Lokmanhekim),1967’de vefat etmiştir. Ölümünden sonra eşi Sabiha Lokmanhekim bütün malvarlığını bir vakıf kuruluşu için bağışlar ve bununla “ Dr. Hafız Cemal Lokmanhekim ve Eşi Sabiha Lokmanhekim Sağlık Vakfı” kurulur. Kabri, İstanbul Feriköy mezarlığındadır.

Yaklaşık 108 yaşında ölen Hafız Cemal, 1860’li yıllarda Lefkoşa’da doğmuş olmalıdır. Çünkü kendisi, babasının Lefkoşa’da kadı bulunduğu esnada doğduğunu yazmıştır (Emekli Öğretmen Zihni İmamzade, Hafız Cemal’in 111 yaşında öldüğünü söylemiştir.) Böylece onun, 1982 ve 1984’te öldüğünü de söylenebilir

Eserleri
Kıbrıs Osmanlılarına Mahsûs Son Hediye-i Acizânem veyahut Kıbrıs’ta Geçen Dört Senelik Tarih-i Hayatım
Kıbrıs Osmanlılarına Mahsus Parlak İstikbal Programı
Hastalıklar Hakkında Malumat-ı Umumiye ve Doktor Hafız Cemal Afiyethanesi
Ev Hanımları ve Kömür Çarpması Hakkında Hıfzu’ Sıhha
Malumat-ı Sıhhıye
Sevgili İslamlarım, Artık Uyanalım!
Küçük Çocukları Nasıl Beslemeli?
Validelere Ber-güzar
Çocuklara Mahsus Hıfzü’s Sıhha 1
Çocuklara Mahsus Hıfzü’s Sıhha 2
Çocuklara Mahsus Hıfzü’s Sıhha 3