Burhan Arpad

Burhan Arpad (d.19 Mayıs 1910, Mudanya, Bursa – ö.03 Aralık 1994, İstanbul),

İsmail Hakkı Bey’le Ayşe Süreyya Hanım’ın oğludur. İlköğrenimini Rehber-i Tahsil Nümune Mektebi’nde, ortaöğrenimini Orta Ticaret Mektebi’nde tamamladı (1927).

Babasının erken ölümü üzerine genç yaşta hayata atıldı. 1925-1928 yılları arasında sinema makinistliği yaptı. Tekel Cibali Tütün Fabrikası’nda muhasebe memuru (1928-1935), Tekel Genel Müdürlüğü’nde mutemet olarak (1936-1943) çalıştı. Salah Birsel ve İhsan Devrim’le ABC Kitabevi’ni (1943), daha sonra tek başına Arpad Yayınevi’ni kurdu (1945-1946). Memleket, Hürriyet ve Vatan gazetelerinde muhabir, röportaj ve fıkra yazarı olarak çalıştı (1947-1962). Berlin Film Festivali’nde jüri koltuğuna oturdu (1961, 1964). Gazetecilikten ayrıldıktan sonra hayatını serbest yazar ve çevirmen olarak sürdürdü. 1970’ten ölümüne kadar Cumhuriyet gazetesinde köşe yazıları kaleme aldı.

İlk kitabı, gündelik işleriyle meşgul şehir insanının hayatını dokuz farklı hikâyede anlattığı Şehir-9 Tablo (1940)’dur. Hikâye türündeki ikinci eseri Dolayısıyla (1955)’dır. “Sinema salonlarından gazete ve duvar ilanlarına kadar bir büyük şehrin” dört yılını anlatan bu kitaptaki hikâyelerin başlıca özelliği, asla bağdaşmayacak zıtlıkların şehir yaşamına ne derece egemen olduğunu yansıtmaktır (Arpad 1970: 46). Arpad’ın Son Perde veya Komik-i Şehir (1961) adlı kitabı ise ilk ikisinden konu ve yapı bakımından farklıdır. Bu eserde, Naşit Özcan’ın hayatı biyografik hikâye türünde kaleme alınmıştır. Alnımdaki Bıçak Yarası (1964), yazarın ilk başta hikâye olarak düşündüğü daha sonra romana dönüştürdüğü kitabıdır. İlk iki hikâye kitabıyla aynı çizgide değerlendirilebilecek bu roman, bir aşk hikâyesinin yanı sıra çevreleri, hayat mücadeleleri ve tutkularıyla İstanbul’da yaşayan sıradan insanların hayatlarını ve şehrin arka sokaklarını anlatır. Taşı Toprağı Altın (1966) ve Yeditepe Olayları (1974), yazarın Son Perde veya Komik-i Şehir adlı hikâye kitabı hariç tutulacak olursa, diğerleriyle aynı kategoridedir. 1940 kuşağının toplumcu gerçekçi yazarları arasında anılan Burhan Arpad, hikâyelerinde ve romanında realist bir yaklaşımla, büyük şehirlerde yaşayan “küçük insan”ın yaşamından kesitler sunmuştur. Ayrıca hikâyelerinde teknik, yapı ve anlatım bakımlarından yenilik getirmeyi denemiş, “kuru denebilecek dümdüz bir anlatımla da lirizm yapılabileceğini” göstermek istemiştir

Erich Maria Remarque, Stefan Zweig, Anna Seghers, Joseph Roth, Odon von Horvath, Thomas Mann, Ingeborg Bachmann, Fritz Habeck, Ignazio Silone, William Saroyan, Henry Wallace, Şalom Aljehem, Dimitir Dimov, Jaroslav Hašek, Frans Eemil Sillanpää ve Panait Istrati’den çeviriler yaptı.Yazarın İstanbul üzerine kaleme aldığı çeşitli yıllardaki yazıları, oğlu Ahmet Arpad tarafından Bir İstanbul Var İdi (2011) adıyla derlenmiştir.

1961 ve 1964 yıllarında Berlin Film Festivali’nde jüri üyeliği yaptı. “Gezi Günlüğü” kitabı ile 1963 yılı Türk Dil Kurumu ödülünü aldı. İstanbul’da yaşamını yitirdi. Kabri, Zincirlikuyu mezarlığındadır.

Eserleri
Gezi Günlüğü, 1966
Alnımdaki Bıçak Yarası, 1968
Yeditepe Olayları, 1974
Hesaplaşma, 1976
Direklerarası
Yok Edilen İstanbul, 1983
Bir İstanbul Var İdi…, 2000
Taşı Toprağı Altın, 2006
Çevirileri
Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok, Erich Maria Remarque
Dönüş Yolu, Erich Maria Remarque
İnsanları Seveceksin, Erich Maria Remarque
Tedirgin Hayat, Erich Maria Remarque
Lizbon’da Bir Gece, Erich Maria Remarque
Hayat Kıvılcımı, Erich Maria Remarque
Yıldızın Parladığı Anlar, Stefan Zweig
Dünün Dünyası, Stefan Zweig
Amok Koşucusu, Stefan Zweig
Yürek Çöküntüsü, Stefan Zweig
Satranç Hikayesi, Stefan Zweig
Yalnızlık Kabusu, Stefan Zweig
Bir Politikacının Portresi, Stefan Zweig
Hikâyeler, Stefan Zweig
Acımak, Stefan Zweig
Amerika, Stefan Zweig
Friderike’ye Mektuplar, Stefan Zweig
Buddenbrock Ailesi, Thomas Mann
Transit, Anna Seghers
Ölüler Genç Kalır, Anna Seghers
Tütün, Dimitr Dimov
Proleter Devrimci Dimitrof, Kamen Kalçef
Sonu gelmeyen yol, H.W. Katz
Allahsız Gençlik, Ödön von Horvath
İnsanlık Komedisi, William Saroyan
Eyub, Joseph Roth
Esrarlı Gece, Vicki Baum
Parçalanmış Üçgen, Fritz Habeck
Gece Yarısı Bir Gemi, Fritz Habeck
Kanayan İspanya, Antoine de Saint Exupéry
Ekmek Ve Şarap, İgnazio Silone
Kiraz Çiçekleri, Yasunari Kawabata
Milliyetçi Sosyalizm, Hans Behrend
Alman Faşizminin Perde Arkası, Hans Behrend (1945)
Köyün Çocuğu, E. Eschenbach
Damdaki Kemancı’dan Öyküler, Scholem Alejchem

Ödülleri
Türk Dil Kurumu, 1966
Burhan Felek Basın Hizmet Ödülü, 1985
Federal Almanya Cumhuriyeti (Altın) Birinci Derece Liyakat Madalyası, 1985
Avusturya Cumhuriyeti Bilim ve Sanat İçin Birinci Derece Onur (Altın) Madalyası, 1987