Barış Manço

Barış Manço (d.02 Ocak 1943, Üsküdar, İstanbul – ö.01 Şubat 1999, Kadıköy, İstanbul)

Devlet konservatuvarı klasik Türk sanat müziği hocası, sanatçısı ve yazar Rikkat Uyanık ve İsmail Hakkı Manço çiftinin ikinci çocuğu olan Mehmet Barış Manço 2 Ocak 1943 tarihinde Üsküdar Zeynep Kâmil Hastanesi’nde doğdu.

II. Dünya Savaşı yıllarında doğduğu için ailesi Mehmet Barış adını verdi. Oğlu Doğukan Manço katıldığı bir söyleşi de “Babam 1943’te İstanbul’da doğdu ve Türkiye’de ilk Barış ismini aldı, esasında isim babası. Barış ismi, 1941’de dünya savaşlarının ardından barışa duyulan özlemden doğdu. Amcam da 41 doğumludur, savaşın başlangıç tarihi. Ancak 1941 yılında babamın hiç görmediği amcası Yusuf vefat etmiş, lakabı Tosun Yusuf imiş. Bunun verdiği hüzünle Tosun Yusuf Mehmet Barış Manço koymuşlar adını.

Babam ilkokula başladığı zaman da Tosun Yusuf Mehmet Barış Manço’yu nüfus kaydından sildiriyorlar sadece Mehmet Barış Manço ismi kalıyor” açıklamasıyla babasının Türkiye’de ilk Barış isimli kişi olduğunu ve adının Tosun Yusuf Mehmet Barış Manço olduğunu söylemiştir. Dört çocuklu ailede Savaş, İnci ve Oktay adlarında üç kardeşi vardı. Konservatuvardaki çalışması sırasında Zeki Müren’in de hocalığını yapan Rikkat Uyanık daha sonraları Barış Manço’yla beraber televizyon programlarına da katıldı, şarkı söyledi.

Aile kökenleri İstanbul’un fethinden sonra Konya’dan Selanik’e göç etmiş ve savaş yıllarındaki zorluklar nedeniyle I. Dünya Savaşı sırasında İstanbul’a göç etmişti. Üç yaşındayken anne babasının ayrılığından sonra Barış Manço, babası ile yaşamaya başladı. Babasıyla birlikte sık ev değiştirdi ve Cihangir’de, Üsküdar’da, Kadıköy’de ve kısa bir süre için Ankara’da yaşadı.

İlkokula abisi Savaş ve ailenin en küçük ferdi olan kız kardeşi İnci’nin de okuduğu Kadıköy Gazi Mustafa Kemâl İlkokulu’nda başladı. 4. sınıfı Ankara Maarif Koleji’nde okudu ve ilkokulu Kadıköy’deki başladığı okulda tamamladı. Yatılı olarak Galatasaray Lisesi’nin orta bölümüne devam etti. 1957’de amatör olarak müzikle ilgilenmeye başladı. 4 Mayıs 1959’da babasının ölümü üzerine Galatasaray Lisesi’nden ayrılarak, eğitimini Şişli Terakki Lisesi’nde tamamladı.

1957’de amatör olarak müzikle ilgilenmeye başlayan Manço, 1958 yılında ilk grubu Kafadarlar grubunu kurdu. Ortaokul yıllarında kurulan bu grup rock’n roll coverları yaparken, Barış Manço da ilk bestesi Dream Girl‘ü bu dönemlerde yaptı ve Ankara’da küçük bir müzik ödülünün de sahibi oldu. İkinci grubu Harmoniler’de yine Galatasaray Lisesi’ndeki arkadaşları vardı. 1959’da Galatasaray Lisesi konferans salonunda ilk konserini verdi.

Türkiye’de 1950’li yıllarda Erkin Koray ile başlayan, Cem Karaca, Moğollar gibi isimlerle devam eden rock müziğin kurucu isimleri arasındadır. Özellikle 1960’lı yıllar, Türkiye’de yeni arayışların olduğu bir dönemdir. Farklı müzik türlerinin sentezi ile oluşan bu yeni müzik türü, Türk Sanat Müziği, Türk Halk Müziği gibi geleneksel müziklerden beslenerek Anadolu Rock veya Anadolu Pop’u oluşturur. Manço da bu dönemde bazı halk türkülerini ve klâsik Türk müziği parçalarını rock müziğe kazandırarak farklı müzik türleri arasında iletişim kurmaya çalışır.

Manço’nun şöhret kazanmasını sağlayan Kol Düğmeleri parçasını da yapan Kaygısızlar grubu, Anadolu türküleri, doğu ezgileri ve çağdaş Batı müziğini sentezleyerek özgün bir tarz oluşturur. Türkiye şartlarında giyim kuşamı, sakalı, yüzükleri ile farklı bir görünüme sahip olduğu için yadırgansa da zamanla bu giyim tarzı herkes tarafından kabul görür. 1970’te sözlerini yazdığı, 700.000’den fazla satan Dağlar Dağlar türküsü ile Türkiye’nin beğenisini kazanır.^[65] Anadolu pop müziğinde önemli bir yere sahip olacak olan Moğollar ve 1970’li yılların başında kurulan Kurtalan Ekspres’te de özgün müzik tarzına devam eder. Elektronik altyapısı ve müzikal kalitesiyle 2023 albümü, bas gitar’ın kullanımı bakımından Dönence ve Gül Pembe parçaları Kurtalan Eskpres’in öne çıkan çalışmalarıdır.

Barış Manço, Cem Karaca veya Moğollar gibi muhalif rock müzik yapmamış olsa da 12 Eylül Darbesi, getirdiği kısıtlamalar nedeniyle müziğe de olumsuz etki yapar. Türkiye’de rock müziğin düşüşte olduğu 1980’li yıllarda Manço, rock ve pop ağırlıklı 24 Ayar, Sahibinden İhtiyaçtan, Darısı Başınıza albümlerini çıkarır. 1990’a kadar televizyon, 1992’ye kadar radyo yayıncılığında Türkiye’deki tek kurum olan TRT, Manço’nun Rezil Dede, Acıh da Bağa Vir gibi bazı şarkılarını uygun bulmayarak yayınlamaz. Aynı dönemde Bugün Bayram gibi çocuklara hitap eden şarkılar da yapar.

Türkiye’de pop müziğinin zirvede olduğu ve piyasaya yönelik müziğin yapıldığı 1990’lı yıllarda Manço, daha sonra müzikal kalite açısından kötü olarak değerlendirilen Mega Manço adlı albümü çıkarır. 1998’de 40. sanat yılı nedeniyle Mançoloji adını verdiği albümü yapmaya başlar.

Türkiye’de rock müziğin öncülerinden, Anadolu Rock türünün kurucuları arasında sayılan sanatçının, müziğe başlangıcı Galatasaray Lisesi’nde olmuştur. Yüksek öğrenimini Belçika Kraliyet Akademisi’nde tamamladı. Bestelediği 200’ün üzerindeki şarkısı, kendisine on iki altın ve bir platin albüm ve kaset ödülü kazandırdı. Bu şarkıların bir bölümü daha sonra Arapça, Bulgarca, Flemenkçe, Almanca , Fransızca, İbranice, İngilizce, Japonca ve Yunanca olarak yorumlandı. Hazırladığı televizyon programıyla Dünya’nın pek çok ülkesine gitmiş, bu nedenle “Barış Çelebi” olarak adlandırılmıştır. Barış Manço 1991 yılında Türkiye Cumhuriyeti Devlet Sanatçısı Unvanı’na layık görüldü. 1 Şubat 1999 tarihinde, evinde geçirdiği kalp krizi sonucu, kaldırıldığı Siyami Ersek Hastanesinde aynı gece vefat etmiştir.

3 Şubat 1999 tarihinde üzerinde Galatasaray bayrağı da bulunan Türk bayrağına sarılı naaşı Atatürk Kültür Merkezi’ne getirilerek tören düzenlendi, akabinde Levent Camisi’nde cenaze namazı kılındı ve Kanlıca’daki Mihrimah Sultan Mezarlığı’nda toprağa verildi.

Notlar
Türkiye’de temel eğitimin beş yıldan sekiz yıla çıkarılmasına destek olmak amacıyla eşi Lâle Manço ile birlikte İstanbul’un Tuzla ilçesinde bir okul yaptırdı. 1997 yılında inşasına başlanan 30 derslikli Tuzla Barış Manço İlköğretim Okulu, sanatçının vefat etmesi üzerine yarım kaldı. İl özel idaresi tarafından tamamlanan okul 2000 yılında eğitime başladı.
En çok bilinen şarkılarından GülPembe, Manço 13 yaşındayken ölen babaannesinin ismidir.
Gittiği ülkelerden topladığı 310 adetlik fotoğraf makinesi koleksiyonu bulunmaktaydı. Bu koleksiyonunu ölmeden önce Türkiye Gazeteciler Cemiyeti’nin Cağaloğlu’nda bulunan Basın Müzesi’ne bağışlamıştır.
1962 yılından itibaren gazete ve dergi arşivi tutmaya başladı. Biriktirdiği sayfaların oluşturduğu cilt sayısı 60’tır.
Barış Manço, mezunu olduğu Galatasaray Lisesi’nin spor takımı Galatasaray taraftarıdır.
Yol Verin Ağalar Beyler şarkısı 1999 Türkiye genel seçimleri öncesinde DYP tarafından propaganda parçası olarak kullanıldı. Bu nedenle parçanın radyo ve televizyonda yayınlanması seçim yasakları kapsamında TRT tarafından seçime kadar yasaklandı.
Barış Manço evinin müze yapılması ile ilgili, “burası bizim evimiz, biz burada yaşadık, çocuklarımızda burada yaşasın” diyerek bu fikre karşı olduğunu dile getirmiştir.

Cem Yılmaz’ın son filmi olan Ali baba ve 7 cüceler filminde, anısına şarkıları çalınmış ve bir karaktere “Boris Mancov” adı verilmiştir. Bu karakteri Cem Yılmaz oynamıştır.
İett 6 Şubat 2015’te Kadıköy’de bulunan Barış Manço durağını “vefa durakları” kapsamında düzenlemiştir.

Ödülleri
Barış Manço Evi önünde yer alan Barış Manço heykeli  Müzik ve televizyon hayatında üç binden fazla ödül almıştır. Bu ödüller Barış Manço Evi’nde sergilenmektedir. Başlıca ödülleri şunlardır:

1987 yılında Belçika tarafından “Türk Kültür Elçisi” unvanı.
1991’de “Türkiye Devlet Sanatçısı” unvanı
1991 yılında Japonya Soka Üniversitesi “Uluslararası Kültür ve Barış Ödülü”
1991 yılında Hacettepe Üniversitesi “Sanatta Onursal Doktora” unvanı
1992 yılında “Fransız Edebiyat ve Sanat Şövalyesi” unvanı. Ekim ayında İstanbul Fransız Sarayı’nda düzenlenen törenle aldı.
Belçika’nın Liège şehri “Onursal Hemşeri” unvanı
1994 yılı Kocaeli Üniversitesi tarafından Türk insanını ve Türkiye’yi çalışmalarıyla Dünya’ya tanıttığı sebebiyle verilen “Barış Diploması”
1995 yılında Denizli Pamukkale Üniversitesi “Çocuk Eğitimi Alanında Onursal Doktora” unvanı
1995 yılında Japonya Min-On Vakfı “Yüksek Şeref Madalyası”
Uluslararası Teknoloji Ödülü
Belçika Krallığı Leopold II Şövalyesi Nişanı
1995 yılında Türkmenistan Cumhurbaşkanı Saparmurat Türkmenbaşı tarafından verilen “Türkmen Vatandaşlığı” unvanı
200’ün üzerinde şarkısı olduğu için 12 altın ve bir platin albüm ve kaset ödülü kazandı
Onursal Evlad Unvanı
3000’in üzerinde plaket ve ödül.
Bibliyografya
Tunca, Hulûsi (2005), Barış Manço: Uzun Saçlı Dev Adam, “O” Bir Masaldı, Epsilon Yayıncılık (Şubat 2005 tarihinde yayınlandı), ISBN 975-331-705-0
Yangın, Birgül (2002), Çağdaş Türk Ozanı Barış Manço, Akçağ Yayınları, ISBN 975-338-371-1
Kutvan, Ali Bülent (2000), Barış Manço 81300 Moda, Boyut Yayınları, ISBN 975-521-275-9