Artaki Candan

Artaki Candan, asıl adı Artaki Terziyan (d.1885,Selanik,Osmanlı, 30.Ocak.1948,İstanbul

Kanuni Artaki Efendi, Selanik’te doğdu. Babası Azerik berberlik yapardı. Ailesi onun tıp doktoru olmasını istiyordu. Bu sebeple Artaki orta öğrenimini bitirdikten sonra ailece İstanbul’a geldiler. Tıbbiyeye iki yıl devam ederek bitiremeden ayrıldı.

Musikiye aşırı düşkünlüğü olduğundan ailesini İstanbul’da bırakarak Selanik’e döndü.Çok yoksul ve sıkıntılı günler geçirerek sonunda Selanikli Ahmed Efendi ile tanıştırıldı. Önceleri sadece musiki hocası olan bu değerli ve iyiliksever sanatkar, bir dost ve bir baba gibi onu himayesine aldı. Kanun çalmada ustalaştıktan sonra birlikte çalıştılar. Bu sıralarda annesi oğlunu görmek için Selanik’e geldiyse de Artaki bu isteği reddetti.Daha sonra hocası ile İstanbul’a döndü. İstanbul’a gelince şimdiki Taksim bahçesinin içinde, Divan Oteli’nin karşısındaki köşede bulunan Eldorado’da çalışmaya başladı. Kemençeci Aleko ile Mısırlı İbrahim Efendi de burada çalışıyordu. Uzun bir sahne hayatı olan bu Ermeni asıllı sanatkar başka gazinolarda da çalmıştır.

Sazına hakim, tavrı ve uslubu güzel, çalarken sazına bakmayan, kendinden emin bir sanatkardı. “Piyasa Tavrı” denen bozuk icrayı sevmez, mesleğe yeni girenleri bunun için uyarır, sazlarında zerafetten ayrılmamalarını, ifade gücü vermelerini öğütlerdi. Sanat çevresinde ve dostları arasında çok sevilen bir kimseydi. Nazik, terbiyeli, haddini bilen, kimseyi incitmeyen bir kimse olduğu için yakınlarının ısrarı ile asıl soyadı olan “Terziyan” ı bırakmış, Candan soyadını almıştır.

Uzun yıllar İstanbul Belediye Konservatuarı İcra Heyeti’nde çalışan Artaki Candan, I.Dünya Savaşı yıllarında “Sahibinin Sesi” firmasına girdi. Önceleri bu şirketin saz sanatkarları arasındaydı, daha sonra müdürlüğünü yaptı. Ölünceye kadar da bu görevde kaldı. O dönemde alınmış olan plaklarda icrasından örnekler vardır. İyi bir bestekar olan bu değerli sanatkar, şarkı repertuarımıza güzel eserler hediye etmiştir. İlk eseri nihavend makamından “Bugün dil-i divaneden…” ikincisi ise “Parlıyor cismim gibi” güfteli eserlerdir. Elli kadar eseri biliniyor. 5 Saz eseri dışında 45 şarkısı vardır.

Artaki Candan 30 Ocak 1948 tarihinde mesane kanserinden öldü. Cenazesi Şişli Ermeni Mezarlığı’nda toprağa verildi. Vasiyeti gereğince ölümünün kırkıncı günü mezarı başında son bestelerinden olan bayati makamındaki peşrevi çalındı. Fikret Kutluğ en tanınmış öğrencileri arasındadır.

ESERLERİ;
Huzzam Son Hatira Askimda Kalan Bir Sari Sacti
Hicaz Bazi Gunler Ruhumu Aglat Da Gec
Nihavend Koklasam Saclarini Bu Gece Ta Fecre Kadar
Kurdilihicazkar Artik Ne Siyah Gozlerinin
Kurdilihicazkar Cismin Gibi Ruhunda Guzel Zannedip Ey Mah
Kurdilihicazkar Hani Ya Sen Benimdin Niye Dondun Sozunden
Huzzam Sebi Huznumde Hayalinle Teselli Bulurum
Karcigar Bulbul Sesi Ah Oldu Bu Yil Fasli Baharda
Saba Bekler Beni Hergün Susamis Bir Ecelim Var
Nevakurdi Gecti O Gulunc Ask U Heves Ey Dili Seyda
Ferahnak Ruhumda Bahar Acti Onun Bulbulu Sendin
Kurdilihicazkar Kanuni Dilin Her Teli Sazimla
Kurdilihicazkar Parliyor Fikrim O Parlak Gozlere Baktikca Ben
Bayati Pesrev
Kurdilihicazkar Gitti Gelse Gamda Bitse Tukense
Hicaz Sensiz Gecenin Var Mi Sabahi
Huzzam Asikin Halini Zalim Bilmiyor
Huzzam Kirpiklerinin Her Teli Bir Katre Tasirken
Hicaz Ne Olursun Beni Sevsen
Huseyni Cekilmez Dogrusu Gayri Cevri Cihanin
Evc Aksinla Harab Oldugumu Soyleyebilsem
Saba Askimin Hep Yikilinca Siteminle Temeli
Karcigar Bu Gece Camlarda Kalsak Ne Olur
Kurdilihicazkar Yetmez Mi Tukenmez Mi Acep Bunca Mesakkat
Acemasiran Ne Kadar Gozyasi Doktum O Gozun Ustune Ben
Kurdilihicazkar Ey Dalgalanirken Sularin Oynak Izinde
Ussak Sonbaharin Cicekleri Yavas Yavas Soluyor
Karcigar Her Zaman Bir Olur Mu Ey Hunriz Nigahim
Kurdilihicazkar Goz Onunde Curudu Mahvu Harab Oldu Tenim
Nihavend Ey Hayali Gozden Gitmeyen Dilber
Suzinak Sen Gozlerinin Siirine Ben Kalbimi Verdim
Hicazkar Kirilirdi Oyuncak Olsa Bile
Kurdilihicazkar Imtidadi Askima Cesmi Siyahindir Sebep
Kurdilihicazkar Baglandi Gonul Bir Guzele
Ussak Sevdama Yakin Gel Beni Eller Gibi Tutma
Nihavend Bugun Deli Divaneyin Tukendi Ahu Zari
Huseyni Yetti Gayri Cektigim
Huzzam Vuracak Sine Arar Gizlice Tigi Nigahın
Hicaz Adalarda Gezer Durur Adalı